112 Parlamento Seçimlerinde Cinsiyet Kotaları d) Liste Türü Aday listelerinin bloke ya da tercihli liste olması ise, ülkedeki kadınlara yönelik bakış açısına göre kadınların temsil oranına etki etmektedir.274 Bloke liste söz konusu olduğunda, seçmenler siyasi parti listesi içinde, sıralamaya ilişkin bir değişiklik yapamamaktadır. Tercihli liste söz konusu olduğunda ise, listenin altındaki adayların, yeterli tercih olduğunda listenin üstüne taşınması mümkündür. Kadınların temsilci seçilme şanslarının erkeklere göre düşük olduğu ülkelerde, tercihli liste usulü kadınların seçilme şanslarını azaltabilecek bir etkendir. Ancak, özellikle kota bulunmayan ülkeler açısından tercihli listenin, kadınları alttan yukarı çıkarabileceği de bir gerçekliktir.275 Örneğin Polonya’da yasal cinsiyet kotalarının uygulanmasından önceki dönemde, tercihli listeler, listelerin altındaki kadınların üste taşınarak seçilmelerini sağlayabilmişti.276 e) Yaptırımlar ve Denetim Toplumsal cinsiyet kotalarının etkili şekilde sonuç vermesi için bağlayıcı kurallar ile yaptırımlar getirilmesi gereklidir. Bu bağlamda hangi yaptırımların etkili olduğu ve kurala uyulmadığında öngörülen yaptırımı hangi kurumun uygulayacağı önem taşımaktadır. Dünyada uygulanan başlıca yaptırımlara bakıldığında, aday listelerinin reddedilmesi ya da mali yaptırımlar söz konusu olmaktadır. Anayasa ve/veya yasayla aday kotası koyan ülkelerin içinde yüzde elli yedisi listelerin reddedilmesi yaptırımı, yüzde on üçü ise mali yaptırım öngörmektedir.277 Hemen belirtelim ki, kota kuralına uymayan partiler için aday listelerinin reddedilmesi, en etkili yaptırım türüdür. Örneğin, Kosta Rika, Slovenya, Polonya, Belçika, Makedonya, Polonya, İspanya, Senegal, Arjantin, Fransa,278 Bolivya, Meksika’da bu yaptırım uygulan274 Larserud/Taphorn, s. 10 vd; Dahlerup/Freidenvall, Gender Quotas, s. 36; Rodriguez Ruiz/Rubio Marin, s. 13. 275 Larserud/Taphorn, s. 11; Ayrıntılı değerlendirme için bkz. Venice Commission Opinions and Reports, s. 35. 276 Dahler Dahlerup/Hilal/ Kalandadze/Kandawasvika Nhundu, s. 23. 277 Dahlerup/Hilal/Kalandadze/Kandawasvika Nhundu, s. 24. 278 Fransa’da Senato üyelerinin seçiminde, büyük yerleşim birimlerinin yerel Konsey seçimlerinde, Bölgesel Konsey ve Korsika Meclisi seçimleriyle Avrupa Parlamen-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1