116 Parlamento Seçimlerinde Cinsiyet Kotaları zarlar tarafından kotaların olumlu eylem, pozitif eylem ve geçici özel tedbir olarak da nitelendirildiğini ortaya koyduk. Söz konusu kavramların tercih edilmesinin hukuk sistemlerinin farlılığından kaynaklanan nedenleri bulunduğu gibi, kotaların meşru kılınması amacına yönelik gerekçeleri de bulunmaktadır. CEDAW metninde yer alan geçici özel tedbir kavramını yorumlayan CEDAW Komitesi, “pozitif eylem”, “olumlu eylem” kavramlarının muğlak olması ve “pozitif ayrımcılık” kavramının tartışmalı olması nedeniyle “geçici özel tedbir” kavramının kullanıldığını belirtmekte ve kotaların “geçici özel tedbir” olduğunu açıkça vurgulamaktadır. Kotalar, hukuki nitelik olarak farklı yazarlarca ve farklı hukuki metinlerde farklı kavramlarla nitelendirilse de, sözü edilen kavramların hepsi maddi eşitliği sağlamanın birer aracı olarak kadınlar lehine önlemler alınmasını öngörür. Kotaların uluslararası insan hakları sözleşmeleri ve belgelerinde dayanağı bulunmaktadır. CEDAW Komitesinin 25 no’lu Genel Tavsiyesi uyarınca, CEDAW’da düzenlenen geçici özel tedbirlerin, maddi/ fiili eşitliğin sağlanması için, uygulanması zorunludur. Komitenin sonuç gözlemleri uyarınca, temsil alanında kadın erkek dengesizliği açıkça Sözleşme’nin ihlaline neden olmaktadır. AİHM’de kotalara ilişkin yasalara uymayan siyasi partilerin listelerinin düzeltme imkânı dahi tanınmadan reddedilmesini Sözleşme’ye aykırı bulmamıştır. AİHM, “siyasi karar alma sürecine kadınların ve erkeklerin katılımının daha dengeli olmasının sağlanarak, demokratik meşruluğun güçlendirilmesini”, kotalara ilişkin yaptırım getiren düzenlemenin yani yapılan müdahalenin, meşru amacı olarak kabul etmiştir. Avrupa Konseyi düzeyinde kabul edilen bazı belgelerde de dengeli temsilin gerçekleşmesi için kotalara yer verilmesi anlayışı kabul edilmiştir. Çalışmamızda kotalara açıkça yer veren Anayasaların yanı sıra kadın erkek eşitliğine ilişkin önlem alma yükümlülüğü getiren Anayasalara da yer verdik ve söz konusu Anayasaları tasnif ettik. Kotalara açıkça yer veren Anayasaların bulunduğu ülkeler açısından çıkarılan yasaların Anayasaya uygunluğu tartışma konusu olmamaktadır. Söz konusu Anayasaların dışında bazı ülkelerde kadın erkek eşitliğinin sağlanması için devletlere önlem alma yükümlülükleri getirilmiştir ve bunların önemli bir bölümü -1982 Anayasası gibi- pozitif ayrımcılık tedbirlerini içerecek şekilde kaleme alınmıştır. Bazı Anayasalar ise daha spesifik olarak kadınların politik alanda teşvik edileceğini ya da kadınların temsil oranlarının arttırılması yükümlülüğünü düzenlen-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1