59 TBB Dergisi 2022 (159) Tijen DÜNDAR SEZER me ve seçilme hakkına ilişkin hem cinsiyet açısından nötr olmayan33 hem de fiili eşitliğin sağlanmasını hedefleyen düzenleme getirmiştir. Sözleşme’nin 7. maddesi34 ile devletlere, politika ve kamu hayatında kadınlara yönelik ayrımcılık yapılmaması yükümlülüğü ile oy kullanma ve seçilebilmek konusunda kadınlarla erkeklere eşit hak sağlama yükümlülüğü getirilmiştir.35 Aşağıda yer verilecek olan geçici özel tedbirlere ilişkin 4. madde ile de fiili eşitliği sağlayacak kotaların hukuki temeli atılmıştır. 20. yüzyıl boyunca, farklı hukuki metinlerde, kadınlara seçme ve seçilme hakkı verilmekle birlikte36, kadınların seçilme oranları son derece düşük kalmıştır. 1995 yılında kadınların parlamentolarda seçilme oranı halen yüzde on bir idi. Şunu söyleyebiliriz ki gerek Anayasalarda gerekse uluslararası sözleşmelerde yer alan cinsiyet açısından nötr kurallar kadınlarla erkeklerin eşit oranda temsil edilmesini sağlayamaimzalanmış ve onaylanmıştır. Sözleşme’ye Temmuz-2021 itibariyle 189 devlet taraftır. CEDAW da BM KSHS gibi, BM temel insan hakları sözleşmeleri içinde yer almakta ve Sözleşme’nin bir denetim mekanizması bulunmaktadır. 33 CEDAW’ın kabul edilmesine kadar kural olarak uluslararası Sözleşmelerde kadınların dezevantajlı durumları göz önüne alınmamış, kadın ve erkeklere yönelik nötr (yansız) düzenlemeler yapılmıştır. CEDAW’ın bütününde kadının dezavantajlı durumu göz önüne alınmış; nötr (yansız) bir yaklaşım benimsenmemiştir. Cinsiyete nötr (yansız) düzenlemeler kadın erkek arasında fiili eşitliği sağlayamamaktadır. Cinsiyete nötr düzenlemelerin kadınların dezavantajlı durumunu değiştirememesi konusunda bkz. Helen Irwing, “More Than Rights”, in: Williams S.H. (Ed.), Constituting Equality- Gender Equality and Comparative Constitutional Law, Cambridge-2009, s. 82. 34 “Taraf Devletler, ulkenin politika ve kamu hayatında, kadınlara karsı ayrımı onlemek icin tum onlemleri alacaklar ve ozellikle kadınlara erkeklerle esit sartlarla asagıdaki hakları saglayacaklardır: a) Butun secimlerde ve halk oylamalarında oy kullanmak ve halk tarafından secilen organlara secilebilmek; b) Hukumet politikasının hazırlanmasına ve uygulanmasına katılmak, kamu gorevinde bulunabilmek ve hukumetin her kademesinde kamu gorevleri ifa etmek; c) Ulkenin kamu ve politik hayatı ile ilgili hukumet dısı kuruluslara ve derneklere katılmak.” 35 Ayrıntılı bilgi için bkz. Sarah Wittkopp, “Article 7” in: Freeman M.-Chinkin C.- Rudolf B., The UN Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination Against Women, Oxford- 2012, s. 198 vd; Sadece genel ve yerel seçimlerde seçme hakkı değil referandumda oy kullanma hakkı da Sözleşme kapsamında korunmaktadır. 36 1969 tarihinde kabul edilen Amerikan İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 23. maddesinde her vatandaşa seçme ve seçilme hakkı tanınmıştır. (Sözleşme 1978 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 1981) tarihinde kabul edilen Afrika İnsan ve Halkların Hakları Şartı’nda 13. madde ile her vatandaşın doğrudan ya da temsilcileri aracılığıyla ülkesinin yönetimine katılma hakkı güvence altına alınmıştır. 18. madde uyarınca devletlere kadınlara yönelik her türlü ayrımcılığın ortadan kaldırılması yükümlülüğü getirilmiştir. (Sözleşme 1986 tarihinde yürürlüğe girmiştir.)
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1