64 Parlamento Seçimlerinde Cinsiyet Kotaları ii) (Hukuki Düzenleme ile Getirilen) Rezerve Edilmiş Sandalyeler Bu kota türü64 söz konusu olduğunda, Anayasa ve/veya yasa ile parlamentodaki belli bir sandalye sayısı ya da oranı kadınlar (ya da az temsil edilen cinsiyet için) için ayrılır.65 Bu kota çeşidi yoluyla -hukuki düzenleme ile getirilen aday kotalarından veya siyasi partilerin gönüllü olarak uyguladıkları kotalardan farklı olarak- öngörülen kota oranında kadın temsilci seçilmesi sağlanır. Çünkü aday oranı değil, seçilecek milletvekili oranı/sayısı kota ile belirlenir.66 Rezerve edilmiş sandalye öngören ülkelerin bir kısmında açık anayasal düzenleme doğrultusunda çıkarılan yasal düzenleme bulunmakta bazılarında ise sadece yasa ile kota öngörülmektedir.67 Bazı ülkelerde ise rezerve sandalyeler Anayasada düzenlenmekte ve ayrı bir yasal düzenleme bulunmamaktadır.68 Rezerve edilmiş sandalyeler, en az tercih edilen kota türüdür. Daha çok Afrika, Güney Doğu Asya ve Arap ülkelerinde görülmektedir.69 Parlamento içindeki en az bir Meclis için sandalye rezerve edilmesini öngören ülke sayısı yirmi altıdır. Bu ülkelerin toplamının kadın temsilci oranı yüzde 26,7’dir.70 Rezerve edilmiş sandalye yöntemini uygulayan Ruanda dünyada kadın temsilinin en yüksek olduğu ülkedir. Ruanda’da kadınların temsili, öngörülen rezerve edilmiş sandalye sayısını oldukça aşmıştır.71 64 Bu kota türü için İngilizcede “legal (legislated) reserved seats” ifadesi kullanılmaktadır. Bu kota türü kural olarak hukuki düzenleme bulunmadan uygulanamaz. Bu yüzden “sadece rezerve edilmiş sandalyeler” olarak da ifade edilmektedir. Bkz. Freidenvall/Dahlerup, Quota Systems, s.12; https://www.idea.int/data-tools/data/gender-quotas/legislative-overview, 01.12.2021; Dahlerup/Hilal/ Kalandadze/Kandawasvika Nhundu, s. 19. 65 Gören, Pozitif, s. 14; Dahlerup/ Hilal/Kalandadze/Kandawasvika Nhundu, s. 16. 66 Dahlerup/Freidenvall L., Gender Quotas, s. 49. 67 Örneğin, Uganda, Irak, Brundi’de hem anayasal hem yasal düzenleme yer almakta, Guyana, Ürdün, Sudan ve Çin’de ise sadece yasal düzenleme bulunmaktadır. https://www.idea.int/data-tools/data/gender-quotas/reserved-overview, 01.01.2022. 68 Bu ülkeler: Bangledeş, Mısır, Esvatini, Haiti, Kenya, Pakistan, Zimbabve’dir. https://www.idea.int/data-tools/data/gender-quotas/reserved-overview, 01.01.2022. 69 Dahlerup/Hilal/Kalandadze/Kandawasvika Nhundu, s. 25. 70 https://www.idea.int/data-tools/data/gender-quotas/reserved-overview, 23.012.2021. 71 Ruanda’da kadınlara ayrılan sandalye oranı yüzde otuzdur. Kadın parlamenter oranı ise, Millet Meclisinde yüzde altmış bir, Senatoda yüzde otuz dörttür.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1