65 TBB Dergisi 2022 (159) Tijen DÜNDAR SEZER b) Siyasi Parti Kotaları (Siyasi Partilerin Gönüllü Olarak Uyguladıkları Kotalar) Bu kotalar, siyasi partilerin kendi iradeleriyle/gönüllü olarak uygulanır ve çoğu kez siyasi partilerin kendi iç düzenlemelerinde bulunmaktadır. Bir ülkede söz konusu kota çeşidinin bulunması için, en az bir siyasi partinin gönüllü/iradi olarak kota uygulaması gereklidir.72 Genel olarak siyasi parti kotaları, hukuki düzenleme ile getirilen kotaların bulunmadığı ülkelerde görülmekle birlikte (örneğin, İsveç), Anayasa ve/veya yasa ile kota getiren ülkeler ile siyasi partilerin gönüllü olarak kota koydukları ülkeler bazen kesişebilmektedir. Bunun nedeni hukuki düzenlemeyi aşan kota oranlarının bazı siyasi partiler tarafından benimsenebilmesi ya da bir Meclis için öngörülen düzenleme ile getirilen kotanın siyasi partiler tarafından daha geniş uygulanabilmesidir. Örneğin, Brezilya’da yasa ile öngörülen siyasi parti kotası bulunmakla birlikte, yasal kota oranını çok aşıp kendi iradesi ile yüzde elli oranında kota öngören bir siyasal parti (İşçi Partisi) bulunmaktadır. Altmış bir ülkede en az bir parti kendi iradesi ile cinsiyet kotası öngörmüştür.73 Ruanda’da kadın temsil oranının son derece yüksek olmasının en önemli nedeni 1994 yılında yaşanan soykırım sonrasında kadın nüfusunun oranının yüzde 60-70’lere çıkmış olmasıdır. Soykırımın ardından, kadınlar kendi inisiyatifleri ile siyasete katılmamıştır; öncelikle, Devlet Başkanının çağrısı ile kadınların siyasete katılımı teşvik edilmiştir. Kotalar, Ruanda’da 2003 yılında Anayasal düzeyde kabul edilmiştir. Anayasal düzeyde öngörülen yüzde otuz kotanın yanı sıra, siyasal partilerin kadın adayları listelerde seçilebilir yerlere koyması da kadın temsil oranını arttırmaktadır. Ayrıca kadın sivil toplum örgütleri, kadınları siyaset alanında desteklemektedir. Kadınların siyasete katılım oranının artmasıyla birlikte, kadınlar lehine pek çok yasa çıkarılmıştır ancak kadınların toplumsal cinsiyet rollerinin çok fazla değişmediğini söylemek mümkündür. https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2016/07/29/487360094/ invisibilia-no-one-thought-this-all-womans-debate-team-could-crush-it, 21.06.202; Claire Devlin-Robert Elgie, “The Effect of Increased Women’s Representation in Parliament: The Case of Ruanda”, Parliamentary Affairs, V. 61, N. 2, Y. 2008, pp. 237-254; Julie Ballington (Ed.), The Implementation of Quotas: African Experiences, Quota Report Series, IDEA, Stockholm-2004, s. 79. 72 Dahlerup/Hilal/Kalandadze/Kandawasvika Nhundu, s. 16. 73 https://www.idea.int/data-tools/data/gender-quotas/voluntary-overview, 08.09.2021; İsveç’te bazı siyasal partiler kendi iradeleriyle kota koymaktadır. İsveç henüz 1970’lerin sonunda yaklaşık yüzde yirmi beş oranda kadın temsilini sağlamıştı ve kadın temsil oranı açısından en önde gelen ülkeydi. Bu kadar yüksek oranda temsilin sağlanmasıyla, 1980’lerin başından itibaren kadın parlamenterler, kendi partileri içinde kota ve fermuar usulü için mücadele etmişlerdir ve bazı partiler iradi olarak kotaları benimsemiştir. Bununla birlikte İsveç’te siyasi partilerin aday listelerinde her ikinci yerin kadınlara verilmesi şeklinde ilkeye uyması (fermuar usulü) kamuoyu tarafından kota olarak dahi görülmemektedir. Belirt-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1