67 TBB Dergisi 2022 (159) Tijen DÜNDAR SEZER temsil oranı kotalarla daha yukarılara taşınmıştır.78 Günümüzde ayrıca, Namibya, Güney Afrika, Yeni Zelanda ve Mozambik’te siyasi partilerin koydukları kotalarla çok yüksek temsil oranları yakalanmıştır.79 Siyasi parti kotası uygulamasına örnek ülke olan İsveç’te uzun yıllar en yüksek kadın temsil oranları görülmüştür. Bugün İsveç; Ruanda ve diğer on ülkenin ardından en yüksek temsil oranı on ikinci olan ülkedir.80 Günümüzde Kuzey Avrupa ülkelerinin kadın temsil ortalaması yüzde kırk dörttür ve bu oran dünya genelindeki en yüksek bölgesel orandır. Bu yüksek oranın sağlanmasında, siyasi parti kotalarının yanı sıra toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanmış olması gibi başka dinamikler de etkili olmuştur.81 Türkiye’de siyasi parti kotaları bulunmaktadır; bazı siyasi partiler iç düzenlemelerinde cinsiyet kotası öngörmektedir.82 Ülkemizde parlamentoda kadın temsil oranı yüzde 17,3’tür ve bu oran dünya ortalamasının çok altındadır. Türkiye dünyada kadın temsil oranı sıralamasında yüz otuz ikinci sıradadır.83 78 Dahlerup, Quotas, s. 45; Örnek ülkeler: İsveç, Norveç ve İzlanda’dır. 79 Anayasal ve/veya yasal kotaya yer vermeyen bu ülkeler, siyasi partilerin koydukları kotalarla yakaladıkları yüksek temsil oranlarıyla ilginç örnek oluşturmaktadır. Namibya’da 2013 tarihinde iktidar partisi (SWAPO) kota uygulamaya başlamıştır. Kota oranı yüzde ellidir. 2022 itibariyle Namibya yüzde kırk altı kadın temsil oranıyla dünyada on yedinci sıradadır. Güney Afrika’da ise ANC Partisi yüzde elli oranında kota uygulamaktadır ve Güney Afrika’da kadın temsil oranı yüzde kırk altıdır. Yeni Zelanda’da iki siyasi parti kadın kotası uygulamaktadır ve ülke genelinde yüzde kırk dokuz kadın temsil oranı bulunmaktadır. Mozambik’te bir siyasi parti kota uygulamaktadır ve ülke genelinde kadın temsil oranı yüzde kırk ikidir. https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&year=2022, 01.01.2022. 80 https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&year=2022, 01.01.2022. 81 Kadınların eğitim düzeyinin yüksekliği ve iş yaşamına geniş katılımları gibi. 82 Cumhuriyet Halk Partisi Tüzüğünün 61/a maddesinde yüzde otuz üç oranında cinsiyet kotası bulunmaktadır. Madde uyarınca “Partinin katıldıgı milletvekili genel secimlerinde merkez yoklaması yoluyla belirlenecek adayların saptanmasında Parti Meclisi seciminde, il, ilce, belde yonetim organlarının seciminde, il genel meclisi ve belediye meclisi uyelikleri icin adayların saptanmasında, kongre ve kurultay delegesi secimlerinde en az yuzde otuz ü (33) cinsiyet kotası uygulanır.” HDP, aday gösterme sürecinde yüzde elli kota uygulamaktadır. Parti tüzüğü madde 3/e uyarınca “Tüm karar alma mekanizmalarında kadınlar lehine en az esit temsili esas alır ve uygular.” İYİ Parti Tüzüğünün 13. maddesinde yüzde yirmi beş kadın kotası öngörülmektedir. Demokrasi ve Atılım Partisi (DEVA) Tüzüğü’nün 77. maddesinde milletvekili seçimleri için yüzde otuz beş kadın kotası öngörülmektedir. 83 https://data.ipu.org/women-ranking?month=1&year=2022, 01.01.2022
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1