73 TBB Dergisi 2022 (159) Tijen DÜNDAR SEZER milletvekillerinin erkeklere göre kadınlar lehine yasa çıkartılması konusunda daha aktif olduğu belirtilmektedir.116 Parlamentolarda kadın temsil oranında yüzde otuz eşik aşıldığında, kadın parlamenterlerin kadınlar lehine politika gütme etkililikleri de artmaktadır.117 V. Cinsiyet Kotalarının Hukuki Niteliği (Pozitif Ayrımcılık/ Olumlu Eylem/Pozitif Eylem/Geçici Özel Tedbir Biçimi Olarak Kotalar) 1. Genel Olarak Kotaların aleyhine ve lehine yer verdiğimiz görüşler içinde, aleyhe getirilen en önemli sav, kotaların şekli eşitliğe aykırı olması idi. Maddi eşitlik anlayışı içinde ise, kadınlar gibi dezavantajlı durumda olan kişiler için fiili eşitliğin sağlanması amacıyla ayrıcalık yaratan bazı tedbirler alınabilir. Maddi eşitlik bağlamında, eşitliği sağlamak için alınan önlemler/tedbirler farklı kavramlarla adlandırılır. Türk hukuk doktrininde önlemler/tedbirler kapsamında kullanılan en yaygın kavramlardan bir tanesi “pozitif ayrımcılık” tır. Kotalar da dezavantajlı grup olan kadınlar için fiili eşitliliği sağlamayı amaçlayan önlem niteliğindedir ve hukuki nitelik olarak pozitif ayrımcılık kategorisinde değerlendirilmektedir.118 Bu çerçevede kotalar farklı yazarlarca, değişik hukuk sistemlerinde ve hukuki metinlerde “pozitif ayrımcılık” (positive discrimination) kavramı dışında, “pozitif eylem” (positive action), “olumlu eylem” (affirmative action) ya da “geçici özel tedbir” (temporary special measure)119 116 Williams, s. 65. 117 Dahlerup/Hilal/Kalandadze/Kandawasvika Nhundu, s. 17. 118 Tanör Bülent-Necmi Yüzbaşıoğlu 1982 Anayasası’na Göre Türk Anayasa Hukuku, s. 112; Şeref İba, “Eşitlik ve Pozitif Ayrımcılık Kavramları Yönünden Dokuzuncu Anayasa Değişikliği”, Amme İdaresi Dergisi, Y. 2006, C.39, S.1, s. 1 vd; Bihterin Dinçkol, “Kadın Erkek Eşitliği için Pozitif Ayrımcılık”, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Y. 4, S.8, 2005/2, s. 103; Zeynep Oya Usal, “Uluslararası İnsan Hakları Hukuku Merceğinden Kadının siyasal Hayata Katılımı ve Bazı Kota Uygulamaları” içinde: Durudoğan H.-Gökşen F.- Oder B.E.-Yükseker D. (Ed.) Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları, İstanbul-2010, s. 173; Ayşe Güneş Ayata-Özlem Gölgelioğlu, “Fırsat Eşitliği mi Sonuçta Eşitlik mi?” 2000’li Yıllarda Kadın Kotası Tartışmaları, içinde: Durudoğan H.-Gökşen F.- Oder B.E.-Yükseker D. (Ed.) Türkiye’de Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları, İstanbul-2010, s.149, 156. 119 CEDAW metninde “temporary special measure” olarak geçen kavram Türkçeye “geçici özel önlem” ya da “geçici özel tedbir” olarak çevrilebilir. Genel olarak kul-
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1