83 TBB Dergisi 2022 (159) Tijen DÜNDAR SEZER Sözleşmenin ortaya koyduğu eşitlik anlayışı hem şekli ve maddi hem de dönüştürücü eşitlik anlayışına karşılık gelmektedir.159 Şekli eşitlik anlayışı 7. maddenin gereklerini yerine getirmekte yetersiz kalmaktadır ve 7. maddenin gerçekleşmesi maddi eşitliği (ve maddi eşitliği gerçekleştirmenin aracı olan geçici özel tedbirleri/kotaları) zorunlu kılmaktadır. Bu çerçevede, kadınların daha az temsil edilmesinin giderilmesi için devletlerin teşvik edici, cesaretlendirici ve koşullar sağlayıcı önlemler alması gereklidir.160 Öyle ki CEDAW Komitesinin 25 no’lu Genel Tavsiyesi uyarınca, Sözleşmeci devletler fiili eşitliğin sağlanması için Sözleşme’de yer alan haklarla bağlantılı olarak geçici özel tedbirler almak zorundadır.161 Bu bağlamda Tavsiye’de, taraf devletlerin Anayasalarında ya da yasalarında geçici özel tedbirlere yer vermeleri gerektiği ifade edilmektedir.162 Yukarıda belirtildiği gibi, Tavsiye’de kotaların 4. madde anlamında geçici özel tedbir olduğu da açıkça vurgulanmıştır.163 CEDAW’a taraf devlet sayısının 189 olduğu düşünüldüğünde, artık maddi eşitlik anlayışı ve cinsiyet kotaları konusunda dünya çapında genel bir kabulün bulunduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. 25 no’lu Genel Tavsiye’de geçici özel tedbirlerin, kişilerin vasıfları ve liyakatiyle ilgili tartışmaları da beraberinde getireceği vurgulanmıştır. Örneğin kotalar söz konusu olduğunda erkeklerden daha vasıfsız olan kadınlar tercih edilebilecektir. Ancak bu tedbirlerin fiili eşitlik sağlanıncaya kadar geçici olarak uygulanacağına ve vasfa ilişkin meselelerin normatif ve kültürel toplumsal cinsiyet önyargıları göz önüne alınarak tekrar gözden geçirilmesi gerektiğine işaret edilmiştir.164 CEDAWKomitesinin, Sözleşme’nin 7. maddesine ilişkin, “Politika ve Kamu Hayatı” konulu 1997 tarihli 23 no’lu Genel Tavsiyesi’nde, “söz konusu alanlarda, engellerin bicimsel olarak ortadan kaldırılmasının ve kadınlarla erkeklerin yasadıkları toplumun kamu hayatına esit katılımını tesvik etmek uzere gecici ozel tedbirlerin uygulamaya konmasının, siyaset 159 25 no’lu Genel Tavsiye par.7-10; Wittkopp, s. 198; Dönüştürücü eşitlik konusunda bkz. Tijen Dündar Sezer, İnsan Hakları Hukuku Açısından Kadınlara Yönelik Şiddet, Ankara- 2019, s. 27. 160 Wittkopp, s. 209, 210. 161 Par. 24; Waddington/Visser, s. 95, 96; Raday, s. 125. 162 Par. 31. 163 Par. 26. 164 Par. 23.
RkJQdWJsaXNoZXIy MTQ3OTE1